تبلیغات
معماری و دكوراسیون داخلی معماری و دكوراسیون داخلی - معماری ایران در اقلیم گرم و خشك
 

معماری ایران در اقلیم گرم و خشك

نویسنده: سحر خیری

 

اقلیم گرم و خشك (ساختمان در این اقلیم) در رابطه با شرایط زمستانی این مناطق، فرم ساختمان می‌تواند در طول محور شرقی- غربی گسترش یابد. اما شرایط تابستانی حكم بر فشردگی ساختمان نموده و داشتن فرمی مكعب شكل را ضروری می‌نماید در هر صورت با بریدن قسمتی از این مكعب و پر نمودن حفره ایجاد شده با سایه (سایه دیوار، درخت، پیچك، چفته مو) و هوای خنك شده بوسیله تبخیر آب سطح چمن برگ درختان، حوض و فواره می‌توان اقلیم نسبتاً مطلوبی در ساختمان ایجاد نمود در اطراف این باغچه داخلی پلان ساختمان می‌تواند آزاد باشد بدین ترتیب پلان كلی ساختمان در این مناطق بطرف داخل معطوف می‌گردد. آنچه بدین ترتیب برای مناطق گرم و خشك پیشنهاد می‌گردد همان فرم زیبا و مشهور خانه‌های سنتی ایران است كه از دوران ماقبل تاریخ تاكنون نه تنها در مناطق داخلی ایران بلكه در نواحی خشك خاورمیانه نیز تكرار شده است. ساختمانهای حیاط دار قدیمی بهترین فرم و تركیب ممكن اجزاء یك ساختمان برای تعدیل اقلیم بشمار می‌روند. اطاقهای اینگونه منازل كه فقط به داخل حیاط باز می‌شوند در برابر سرمای زمستان باد و طوفان شن كه معمولاً در مناطق كویری در جریان است حفاظت می‌شوند. در زمستان اطاقهای رو به جنوب و در تابستان اطاقهای رو به شمال این مجموعه مورد استفاده قرار گرفته و بدین ترتیب محل زندگی نیز با اقلیم هماهنگ می‌گردد حیاطهای داخلی كه شامل درخت، حوض و سطوح سبز گیاهان هستند یكی از مؤثرترین عوامل ایجاد رطوبت در هوای خشك اینگونه مناطق به شمار می‌روند. در شب هوای سرد مجاور پشت بام بطرف پائین حركت كرده و در داخل حیاط و جسم دیوارها می‌ماند و به این ترتیب باعث افت حداكثر دمای هوای داخل حیاط در روز می‌شود در نتیجه در روز هنگامیكه دمای هوای خارجی و شدت تابش آفتاب به حداكثر می‌رسند هوای داخل ساختمان نسبتاً معتدل خواهد ماند. تهویه موردنیاز اقلیم گرم و خشك در مناطق گرم و خشك باید میزان تهویه طبیعی در روز را به حداقل ممكن رساند، چون در اثر ورود هوای گرم خارج بداخل، دمای هوا و سطوح داخلی نیز افزایش می‌یابد. به خصوص در طول روز كه سرعت باد زیاد و در نتیجه میزان تهویه طبیعی نیز زیاد است، تغییرات دمای هوای داخلی در سطحی نزدیك به دمای هوای خارج تغییر می‌نماید. از طرف دیگر ، چون رطوبت هوای اینگونه مناطق كم است. حتی با جریان هوایی با سرعت كم امكان سرد شدن بدن از طریق تبخیر عرق بدن وجود داشته و در نتیجه احتیاج به سرعت زیاد هوا برای خنك سازی از راه تبخیر لازم نمی‌باشد. سرعت هوا برای ایجاد چنین وضعیتی می‌تواند cm 15 در ثانیه باشد و این سرعتی است كه در نتیجه اختلاف دمای سطوح و همچنین در نتیجه نفوذ هوای خارج بداخل از طریق درز پنجره‌ها ، در هوای اطاق بوجود می‌آید و بدین ترتیب نیازی به باز بودن پنجره‌ها نخواهد بود. در عصر و شب ، بدلیل پایین بودن دمای هوای خارج نسبت به دمای هوا و سطوح داخلی تهویه طبیعی امكان سریع خنك شدن هوای داخلی را بوجود می‌آورد. نیاز به كوران در عصر و شب وجود دارد. وجود پنجره‌های باز شو را ضروری می‌سازد اما باید به این نكته توجه داشت كه راندمان تهویه به اندازه پنجره‌ها متناسب نیست. با هماهنگ ساختن محل ، شكل و نحوه باز شدن پنجره‌ها، می‌توان اندازه آنها را بقدری كوچك انتخاب نمود كه حرارت كسب شده از طریق آنها را به حداقل رسانده و در عین حال امكان تهویه بطور مفید را بوجود آورد. ضمناً باید به مشكل ورود گرد و غبار بداخل ساختمان نیز توجه داشت. در مناطقی كه همیشه طوفان شن و گرد و غبار وجود دارد ساختمانهایی كه بر روی پیلوتی قرار گرفته‌اند مقدار بسیار كمی از گرد و غبار و شن موجود در هوا را دریافت می‌نمایند ، چون معمولاً در ارتفاع بیش از m 10میزان شن وجود در هوا بشدت افت می‌نماید. چندی پیرامون اقلیم گرم و خشك دومین گروه بزرگ اقلیمی كشور است. محدوده جغرافیایی این پهنه اقلیمی عمدتاً در بخشهای مركزی كشور و به صورت نوار باریكی در جنوب غربی كشور (دامنه‌های جنوب غربی رشته‌ كوههای زاگرس) گسترش یافته است. تنوع عرض جغرافیایی و ارتفاع نقاط مختلف واقع در این پهنه اقلیمی بسیار زیاد است در این اقلیم در شمالی‌ترین و جنوبی‌ترین نقطه كشور شرایط آب و هوایی مشابهی ایجاد شده، به طور مثال (در گز) كه در شمالی‌ترین نقطه این پهنه اقلیمی قرار گرفته است (در عرض جغرافیایی º37 شمالی) با ارتفاع 500 متر از سطح دریا، پایین‌ترین (نی‌ریز) كه در جنوبی‌ترین محدوده این پهنه قرار گرفته (در عرض جغرافیایی º29 شمالی) با ارتفاع 2100 متر از سطح دریا، مرتفع ترین نقطه این گروه را تشكیل می‌دهند. شرایط آب و هوایی كلیه زیرگروههای اقلیمی این گروه در زمستان نسبتاً سرد و در تابستان نیمه گرم و خشك است. شرایط حرارتی هوا در فصل زمستان امكان بسیار زیادی را جهت استفاده از انرژی خورشیدی در گرمایش ساختمان بوجود می‌آورد و به همین دلیل تقریباً در كلیه زیرگروههای واقع در این پهنه اقلیمی درصد سالانه امكان بهره‌گیری از انرژی خورشیدی بالاتر از درصد نیازهای دیگر است. در این گروه بدلیل پایین بودن رطوبت نسبی هوا بخصوص در فصل گرم در كلیه زیرگروههای اقلیمی می‌توان با بهره‌گیری از عملكرد مصالح ساختمانی سنگین در بخشی از فصل گرم سال شرایط حرارتی فضاهای داخلی را كنترل نمود. اما شدت گرمای هوا در گرمترین ماههای سال درحدی است كه سرمایش مكانیكی را ضروری ‌می‌سازد. نوع سیستم مكانیكی مورد نیاز بدلیل بالا بودن رطوبت هوا و بدلیل گرمای شدید و هوا كولر گازی یا سیستم تهویه مطبوع و در سایر زیر گروههای این پهنه اقلیمی كولر آبی است.در هر صورت بهره‌گیری از انرژی خورشیدی ، كاهش اتلاف حرارت ساختمان و جلوگیری از تاثیر هوای گرم خارج و تابش شدید آفتاب بر ساختمان از اهداف عمده طراحی اقلیمی در این پهنه اقلیمی است

 

() نظرات